Het plan

Aan de oostkant van Hilversum ligt het gebied Monnikenberg. In dit gebied gaan de komende jaren belangrijke ontwikkelingen spelen. Het is een gebied waar nu weinig ruimtelijke samenhang aanwezig is. Tegelijkertijd zijn er belangrijke functies gevestigd (ziekenhuis en overige zorgvoorzieningen). Ook zijn er verschillende monumentale gebouwen. Het grootse daarvan is de villa Monnikenberg. Deze is nu nog in gebruik als klooster door de zusters Augustinessen.

Aan de westzijde van het gebied Monnikenberg, tegen het Van Riebeeckkwartier aan, wordt gefaseerd een bovenregionaal innovatief gezondheidspark ontwikkeld. Het bestaande ziekenhuisgebouw van Tergooi zal uiteindelijk volledig verdwijnen. Dat geldt ook voor de bestaande gebouwen van Merem. Op de vrijkomende terreinen van Tergooi en Merem komen verschillende vormen van woningbouw. Aan de oostzijde van het gebied wordt de natuur maximaal ontwikkeld.

Het plan behelst de volgende onderdelen:

  • Realiseren bovenregionaal, innovatief gezondheidspark
  • Nieuwe woonvormen met onder andere wonen op het landgoed
  • Opnieuw inrichten landschap (o.a. bij landgoed) en ontwikkeling natuur
  • Ontsluiting en bereikbaarheid gebied Monnikenberg

In het Masterplan Monnikenberg staat beschreven hoe gezondheidspark, wonen, landgoed en natuur worden ontwikkeld. Daarnaast is verwoord hoe het landschap en de bebouwing eruit gaat zien en welke spelregels er gelden voor de bouw.

      

Bij de ontwikkeling van Monnikenberg streven de initiatiefnemers naar het bereiken van een maximale kwaliteit voor zorg, wonen, recreëren, landschap en natuur. Grofweg valt het gebied Monnikenberg uiteen in twee deelgebieden, een oostelijk en een westelijk deel. Elk deel krijgt zijn eigen invulling, maar samen vormen zij een geheel.

Actualisatie Masterplan Monnikenberg

In het voorjaar van 2017 neemt de gemeenteraad een besluit over enkele door de partners aangevraagde aanpassingen in het bestemmingsplan voor Monnikenberg. Het betreft inhoudelijke wijzigingen naar aanleiding van ontwikkelingen in de zorg en woningmarkt. Belangrijk hierbij is dat zowel Tergooi als Merem hebben besloten hun nieuwbouwplannen gefaseerd aan te pakken. Het uitgangspunt bij alle ontwikkelingen is nog steeds een hoge ruimtelijke kwaliteit die recht doet aan de unieke locatie en een goede afstemming tussen zorg, wonen, landschap en natuur waarbij verschillende functies elkaar waar mogelijk versterken. Nieuw is het uitgangspunt dat alle initiatiefnemers zoveel mogelijk hun eigen plangebied zelfstandig kunnen ontwikkelen, zonder afhankelijk te zijn van de andere partijen. In het Geactualiseerde Masterplan en Ambitiedocument is dit uitgangspunt versterkt en verbeterd. De wijzigingen leiden tot meer flexibiliteit voor alle betrokken partijen en hierdoor kan per ontwikkeling maatwerk worden geleverd

Ruimtelijke hoofdstructuur: landschappelijk raamwerk

Voor Monnikenberg is een landschappelijk raamwerk vastgelegd dat bestaat uit bosranden, lanen en oostwest-verbindingen. Om het bosachtige karakter en de groene uitstraling van het gebied te behouden die zo kenmerkend zijn voor een landgoed, is het wenselijk aan alle zijden een bosstrook te handhaven met een minimale maat van 30 meter.

Oost-west verbindingen
Daarnaast bevat het landschappelijke raamwerk ook oost-west verbindingen in de vorm van open grasland. Het open grasland voor het klooster blijft intact en wordt uitgebreid tot en met de huidige locatie van het ziekenhuis. Hier ontstaat een groene wig, die verschillende functies krijgt. Het wordt zowel een openbare parkomgeving als een omgeving waar Tergooi zijn ambities om een ‘healing environment’ te creëren voor haar patiënten en bezoekers invulling kan geven. Het park gaat over in een natuurgebied richting de villa Monnikenberg. Waar mogelijk krijgt dit gebied een openbaar karakter, maar de ontwikkeling van de natuur staat voorop en dat stelt beperkingen aan de toegankelijkheid voor recreanten. De historische zichtlijn over het grasland naar het klooster wordt hersteld met zicht op de toren van de Sint Vitus.

Natuurlijke boskamers
Het laatste onderdeel van het landschappelijk raamwerk zijn drie natuurlijke boskamers op het terrein van Tergooi en Merem. Deze zorgen ervoor dat in de buitenruimte de thema’s duurzaamheid, healing environment en de verbinding tussen zorg en natuur nadrukkelijker aandacht krijgen dan in de aanvankelijk geplande boskamers. De boskamers hebben een menselijke maat en schaal en een natuurlijker karakter, waardoor het landgoedgevoel nog beter tot zijn recht komt en veel meer bestaande bomen kunnen worden ingepast. De eerste boskamer vormt het kloppende hart, het is de ontmoetingsplek van het gezondheidspark en ligt voor het ziekenhuis. Merem groepeert zijn nieuwbouw rondom twee kleinere groene boskamers.

Hoe gaat de bebouwing op Monnikenberg eruit zien?

De unieke landschappelijke kwaliteiten op Monnikenberg vragen om een zorgvuldige architectonische invulling van de bouwpercelen. Er zijn drie hoofdprincipes voor de beeldkwaliteit vastgelegd die ervoor zorgen dat aanwezigheid van de gebouwen en van het bos elkaar versterken en maximaal kunnen profiteren van de kwaliteiten van de locatie.

Gebouwen ondergeschikt aan landschap
De gebouwen kunnen onafhankelijk van elkaar ontwikkeld worden en zijn ondergeschikt aan het landschap. De gebouwen moeten de ‘architectuur van het bos’ doen spreken en zichtbaar maken en vormen als het ware het decor voor de natuur op Monnikenberg.

Menselijke maat tussen gebouwen en openbaar gebied
De beleving van de gebruikers in het gebied staat centraal. De overgang tussen het gebouw en het openbaar gebied verdient dan ook bijzondere aandacht. Juist de vormgeving van deze overgangszone kan zorgen voor een menselijke maat en een prettige beleving van de openbare ruimte.

Beleving vanuit de gebouwen
De gebouwen reageren op hun natuurlijke omgeving. De gebouwen hebben enerzijds een formele relatie met de boskamers, anderzijds wordt een informele relatie gezocht door binnenhoven die zich openen naar het omliggende landschap. Op deze wijze ontstaat de mogelijkheid om de gebruikers van de gebouwen maximaal te laten profiteren van de natuurlijke omgeving.

     

Openbaar gebied logisch onderdeel van zijn omgeving
De inrichting van het openbaar gebied moet zich logisch voegen naar het landschap. De natuurwaarde, het boskarakter en het landgoed bepalen de sfeer. Dus geen hippe, trendy elementen, maar mooie, solide materialen en beplantingen die door de tijd heen rijpen en volwassen worden.

Op basis van deze hoofdprincipes zijn spelregels vastgelegd voor de twee deelgebieden van Monnikenberg, het gezondheidspark en het landgoed. De principes voor de inrichting van de openbare ruimte zijn per onderdeel vastgelegd.

Spelregels gebouwen gezondheidspark

Architectonisch gezien is het de ambitie om zowel duurzame als flexibele en functionele gebouwen te ontwerpen die de tand des tijds kunnen doorstaan. Simpele en heldere gebouwen die zowel in de uitwerking van compositie, materiaal en detail een hoog niveau hebben. Geen optelsom van iconen, maar gebouwen die elkaar juist versterken. Gebouwen die ‘ten dienste staan’ van de bijzondere openbare ruimtes op Monnikenberg en maximaal inspelen op de specifieke kwaliteiten die al aanwezig zijn. Hiervoor gelden de volgende spelregels:

Bouwmassa en footprint
Voor de bebouwing op het zorgpark is, binnen het landschappelijke raamwerk, aangegeven welke ruimte bebouwd gaat worden. Daarbij is een maximaal bebouwingspercentage aangegeven en een maximale bouwhoogte.

Relatie gebouw en omgeving
Bij het ontwikkelen van een gebouw, rekening houdend met de eisen van formaat en bebouwingspercentage, zullen er open plekken ontstaan die als buitenruimtes van de gebouwen getypeerd worden. Elk gebouw heeft minstens één eigen buitenruimte. Het is gewenst dat deze buitenruimtes een relatie aangaan met het bos of/en openbare ruimte waar het aan grenst. Dat kan zowel direct als indirect door gebruik te maken van transparante delen in de gevel.

 

De entrees
Monnikenberg heeft verschillende entrees die ieder een eigen sfeer en karakter hebben, maar wel familie zijn van elkaar. De entrees worden gemarkeerd door middel van een poort met de naam van het gebied, passend bij de functie en de mate van openbaarheid daarvan. Hierdoor ontstaat een duidelijk onderscheid van de functies die de verschillende deelgebieden hebben.

Rooilijnen en bebouwingsaccenten
De gebouwen rondom de boskamers vormen tezamen een heldere begrenzing van deze bijzondere openbare ruimte. De gebouwen staan voor minimaal 75% op de aangegeven rooilijn. De rooilijn aan de andere zijden van het perceel is vrij, waardoor een ‘zachte’ rand naar het bos ontstaat. Het complex van Tergooi is het belangrijkste gebouw aan de boskamers. Het gebouw heeft een prominente uitstraling en is goed zichtbaar als men het gezondheidspark oprijdt. Ook vanaf de stadsring is Tergooi zichtbaar tussen de bomen door.

Kleurgebruik en materiaal
De gebouwen zijn in harmonie met het omliggende landschap ontworpen, het kleur- en materiaalgebruik is terughoudend. Dat wil zeggen geen felle, primaire kleuren maar natuurlijke tinten. Basismaterialen zijn glas, hout, baksteen in verschillende tinten en natuursteen. Ook hoogwaardig plaatmateriaal kan worden toegepast. Het toepassen van print op zowel glas- als plaatmateriaal die geïnspireerd zijn op de natuur, behoort ook tot de mogelijkheden. De gebouwen kunnen ieder een eigen architectonische uitstraling krijgen, maar moeten wel ‘familie’ van elkaar zijn.

Grote delen van de gevel van de gebouwen hebben een transparant karakter. Hierdoor hebben zij een uitnodigende uitstraling en ontstaat er interactie tussen binnen en buiten. De transparante delen hebben als bijkomend voordeel dat ook de natuurlijke omgeving weerspiegeld wordt.

Groene daken
De gebouwen op het gezondheidspark zullen overwegend platte daken hebben. De gebouwen worden zoveel mogelijk uitgevoerd met mossedumdaken. Hierdoor ontstaat een mooi daklandschap voor de verblijfsfuncties die hier op uitkijken. Bijkomend voordeel is dat de daken het water bij heftige regenbuien vertraagd afvoeren. Ook kunnen de groene daken gedeeltelijk worden gebruikt als dakterrassen, waar patiënten en bezoekers gebruik van kunnen maken.

Sfeerimpressie van de gebouwen als voorbeeld voor harmonie tussen gebouw en natuur.